2018(e)ko maiatzaren 7(a), astelehena

Goazen itsasora


Fernando Artola Sagarzazu, Bordari, 1910eko otsailaren 14an jaio zen Hondarribian. EAJ-ko alderdikide egin zen 1931n, ondorioz 1936an gerra heltzean Bidasoaren beste aldera ihes egin behar izan zuen. Itzultzean kartzela ezagutu zuen. Gero, hemengo gerra bukatu ondoren, Fernandok aliatuentzat egin zuen lan klandestinitatean, nazien guda-galtzearekin Franco desagertuko zela espero baitzuen EAJk.

Baina ez, diktadurak sendo jarraitu zuen eta orduan Fernando Artola euskara eta euskal kulturaren alde lanean hasi zen buru belarri. Fernando Artolak garaiko aldizkari eta egunkari ugarietan idatzi zituen testuak, hainbat ezizen erabiliaz, Bordari egin zen bereziki ezagun.

Euskaltzaindiak urgazle izendatu zuen 1961ean, esan daiteke bereziki bi mailatan saiatu zela Fernando: batetik bertsolaritza munduan; eta bestetik lexikoan, Hondarribiko marinelen hitzak bildu zituelako.

Olaxta liburuaren olerkiak 50eko hamarkadan idatzi zituen Fernandok, bere Hondarribi itsas-herri maiteari eskainitako 40 olerki. Geroago, 1975. urtean, bere semeak, Txomin Artolak, bertako zenbait olerki musikatu eta bere lehen diskoa argitaratu zuen, berorri esker iritsi da hainbeste jenderengana Bordariren hainbat olerki. Adibidez: Txakurraren partia, Alargunaren negarra, etab. Hona hemen Goazen itsasora olerkia:
GOAZEN ITSASORA
      Jeiki, jeiki, mariñelak!
      Guazen oro itxasora
      Uartzean euzki ederra
      Laister agertzera doa
      Goiz ñabarra, urdin-ubela
      gorri-gorrituko da.

      Goazen, goazen, itxastarrak!
      Dei egin du patroyak
      Atzar gaiten, jaiki bizi
      Utzi maindire ta oyak
      Itxasotik zeruraiño
      Egiteko otoyak.

      Ariñ, ariñ! Alkar biziz
      Gure indarrez treñera
      Ezkifaya ta ontziya
      Alkar ongi ibiltzen gera
      Jauna lagun, arrantzakin
      biurtuko kaiera.

      Kendu, kendu! Bidetikan
      Olatu eta auiñak
      aize-Iparrak utzi nai du
      Itxas bare berdiña
      Guk errex atzemateko
      Bear degun txardiña.

      Ernai, ernai! I, gaztetxo
      Argitu itzak begiak
      Urrunean bai aldiran
      Multsoan egaztiak
      Zantzun ori aski degu
      An izango arrraiak.

      Entzun, entzun, lemazaina!
      Urrunago jun gabe
      Txardiñ edo beste zerbait
      Emen bertan badaude
      argi-uera bizi-bizia
      Ona begien pare.

      Bete, bete, treñerua!
      Au dek arrai ballara!
      Txopa dena betea ta
      Gañezka antoparak
      Ontzikoak irriparrez
      Dabiltz arat'onara.
      Arriba, arriba, marineros!
      vamos a la mar.
      Pronto asomará un hermoso sol
      al borde del agua.
      La mañana de color cárdeno y pardo
      se volverá roja roja.

      Vamos, manos, msrinos!
      ha llamado el patrón.
      Despertémenos, lavantémonos
      rápidamente, dejemos las sábanas
      y las camas para rezar
      al cielo desde la mar.

      Rápidamente! Todos juntos
      con nuestra fuerza en la trainera,
      la tripulación y la embarcación
      se conjuntan perfectamente.
      Dios mediante, volveremos
      al puerto con pesca.

      Quítense de nuesto camino
      el oleaje y las olas
      el viento norte quiere dejar
      el mar plano y en calma
      para que nosetros encontremos
      fácilmente la deseada sardina.

      Atento, Atentu! tú, jovencito
      abre bien los ojos
      si a lo lejos se ven
      aves agrupadas
      ese signo nos es suficiente
      allí se encontrará el pescado.

      Oye, oye, timonel!
      sin ir más lejos
      aquí mismo hay
      sardina u otra especie
      aquí ante nuestro ojos
      argi-uera muy vivos.

      Llenar y llenar la trainera!
      Qué cantidad de pescado!
      La popa totalmente llena
      y las antoparas rebosando
      Los del barco sonrrientes
      andan de un lado a otro.
                         Hitzak: Fernando Artola (Bordari)

Goazen itsasora. Hitzak: Fernando Artola (Bordari). Musika: Txomin Artola.

iruzkinik ez:

Argitaratu iruzkina