2024(e)ko maiatzaren 30(a), osteguna

[28] Markesaren alaba

Markesaren alaba euskal abesti herrikoi bihurtu den bertso sorta bat da, zortziko txikian idatzitako 21 bertso dira. Sebero Iturrino mutrikuarrak idatzi zituen eta bertso-paper bezala argitaratu ziren. Augustin Zubikaraik ondarrutarrak jaso eta argitara eman zituen 1984an.

Euskal Abesti herrikoia bihurtu zen eta besteak beste musikari hauek interpretatu dute: Amaia Zubiria, Kepa Junkera, Urretxindorrak, Txomin Artola, Oskorri eta Imuntzo eta Beloki.

Jarraian agertzen dugun testua BDB Bertsolaritzaren Datu-Basea delakotik hartu dugu. Jatorrizko bertso-paperaren grafia zertxobait gaurkotu dugu. Hona hemen hitzak:

MARKESAREN ALABA

     1
     Zeruak eta lurrak
     egin zituena
     memoriya argitzen
     zatoz neregana,
     esperanza badaukat
     zedorrek emana
     kunplituko dedala
     deseo dedana.

     2
     Amoriyozko penak
     bertso berriyetan
     publika al banitza
     Euskalerrietan,
     enteratu naiz ongi
     enkargu hoietan
     San Jose arratsaldeko
     hiru t'erdiyetan.

     3
     Markes baten alaba
     interesatua
     mariñeruarekin
     enamoratua
     deskubritu gaberik
     bere sekretua
     amoriyua zeukan
     barrena sartua.

     4
     Egun señalia zan
     goguan hartzeko
     esan ziyola haren
     etxera juateko;
     - Deseo dedan hitz hau
     manifestatzeko
     zurekin, Antonio,
     nago izateko.
 
     5
     - Zer esaten dirazu,
     Juanitak hitz hori,
     tentatzen ai zerala
     trazak badirudi,
     etzait zure gradurik
     tokatutzen neri,
     ez burlarik egin
     mariñeruari.

     6
     - Iduki dezakezu
     ongi sinistua
     aspaldiyan nengoala
     zutaz gustatua,
     etzaitut nik utziko
     desanparatua,
     hala egiten dizut
     gaur juramentua.

     7
     Konformatu ziraden
     alkarren artian
     ezkonduko zirala
     hurrengo urtian,
     eskolak ikasteko
     biyen bitartian
     beraren herritikan
     guztiz apartian.

     8
     Hala disponiturik
     jarri zian biyak
     kartaz entenditzeko
     alkarren berriyak
     formalidadiakin
     jartzeko egiyak,
     baña etziran lo egon
     amaren begiyak.

     9
     Alferrik izango dira
     haserre gurian
     ez naute mudatuko.
     eternidadian,
     esposatu nahi nuke
     kariño onian
     Antonio Maria
     etortzen danian.

     10
     Ezin egon zan ama
     hitz hori sufritzen,
     beriala hasi zan
     kartak detenitzen
     intenziyo haundiagoz
     ezkontza galdutzen;
     Juanitak halakorik
     etzuen pensatzen.

     11
     Amaren maleziya
     korreora juan ta
     Antonio hil tzala
     egin zuan karta;
     Juanitaren tristuraz
     maitia, esan ta
     engañatu bestek
     gezur bat esanda.

     12
     Amak esaten dio:
     - Juanita neria,
     galdu da diotenez
     Antonio Maria,
     nik billatu dizut
     beste bat hobia,
     mayorazgo interes
     askoren jabia.

     13
     - Ama, ez neri esan
     horrelakorikan,
     ez det nik bestegana
     amoriyorikan,
     ezin alegre leike
     nere barrenikan
     komenienzia ona
     egonagatikan.

     14
     - Utzi alde batera
     horrelako lanak,
     ez dizut nik ikusten
     zu bezela damak,
     nahi badituzu hartu
     onra eta famak
     gidatuko zaituzte
     aitak eta amak.

     15
     Denbora kunpliturik
     galaia abiyan
     zer pasatu ote zan
     haren memoriyan
     kartarik hartu gabe
     juan dan aspaldiyan,
     inozente sartu zan
     jayo zan herriyan.

     16
     Hau da lendabiziko
     esan zenduana:
     - Zer da musikarekin
     onratzen dutena?
     - Markesaren alaba
     kaliak barrena
     esposario zala
     harek bihar zuena.

     17
     Desmayaturik egin
     zuen ordu-bete
     gero nobiya eske
     hitz bi egin arte
     inguratu zitzayon
     makiña bat jende,
     bigarren ordurako
     hilda derrepente.

     18
     Gaba pasatu eta
     hurrengo goizean
     entierrua zuen
     bigarren klasian,
     markesaren alaba
     guziyen atzian;
     zer pena izango zan
     haren bihotzian!
 
     19
     Penarekin lerturik
     Antonio hil zan,
     akonpañatu zuen,
     Juanitak eleizan,
     maitasuna baziyon
     esan dedan gisan,
     geroztik etzuen
     osasunik izan.

     20
     Erremedia balei
     sentimentu hori
     bitarteko bat jarri
     Jesus maiteari
     oraziyo egiñaz
     Birjiña Amari
     zeruan gerta dedin
     Antonio Mari.

     21
     Alkarren konpañian
     guk ere nahi degu,
     Birjiña, egiezu
     Jaunari erregu
     kristau guziyogatik
     baldin al bazendu,
     Iturrinok horrela
     desiatzen du.



(1) Laguntza eskatuz:
Lana egoki beteko duela esperantzak izan arren, Jaungoikoari laguntza eskatuz hasten da bertsolaria.






(2) Bertsoak zertaz dira?
Enkargu bat egin diote eta amodiozko bertsuak izango direla aurreratzen du.







(3) Pertsonai nagusiak:
Agertzen den lehena Juanita da, protagonista nagusia. Ondoren, bikotea osatuko duen Antonio. Bat goimailako alaba eta bestea herri xumeko semea.






(4) Ekimena neskarena da:
Juanitak bere etxean zitatzen du Antonio eta dion amodioa agertzen dio... 







(5) Sinestezina:
Antoniok ez dio, hasieran, sinesten. Izan ere, maila sozial guztiz desberdinekoak dira biak.







(6) Neskak sinestarazi egiten du:
Juanitak zin egiten dio egitan dabilela eta benetan maite duela.






(7) Eskontzeko hitza:
Adosten dute hurrengo urtean ezkonduko direla eta, bitartean, harremana kartaz garatuko dutela. Baina...







(8) Hirugarren pertsonaia:
...Juanitaren ama ez dago ados eta bere azpijokoak egingo ditu. Lehenik hitzez...







(9) Neskak es du amore ematen:
...eta ikusirik Juanitaren erabakia sendoa dela, beste bide bat jorratzen du.






(10) Karten katea eten:
Komunikazioa moztu nahirik,  hasteko, kartak ezkutatzen ditu, bai Juanitak bidalitako kartak eta berdin eginez Antonioren erantzunekin.






(11) Amaren gezurra:
Ondoren, karta bat asmatzen du amak berak, horren bitartez gezur latz bat aditzera ematen da: Antonio hil da.






(12) Ordezkoaren proposamena:
Amak esaten dio Juanitari beste senargairen bat aurkituko diola, eta, hori bai, dagokion maila ekonomiko eta sozialekoa.






(13) Neskak ezetz!
Ez duela Juanitak besterik nahi.







(14) Amaren erreieta:
Jarreraz aldatu behar duela esaten dio amak Juanitari eta aita-amaren aholkuak onartu behar dituela bere onerako baitira.






(15) Antonio itzultzen da:
Aspaldian kartarik jaso gabe, kezkaturik heltzen da Antonio herrira.







(16) Festak dira Mutrikun:
Festaren zergatia galdetzen du Antoniok eta azaltzen diote Markesaren alaba bihar ezkonduko dela.







(17) Atsekabea eta heriotza:
Juanita ezkonduko dela entzutean konortea galtzen du Antoniok eta atsekabearen saminez hil egiten da.





(18) Hileta:
Hurrengo egunean hileta ospatzen da, bigarren klaseko hileta xumea da. Juanita bertaratzen da hiletara baina ez dirudi leku berezian kokatzen denik.





(19) Elizkizunak:
Esan bezala, Juanitak parte hartzen du hileta eta elizkizunetan. Ondorioz, suposa daiteke egun horretarako programaturik zeukan eskontza bertan behera utzi duela Juanitak; edozein kasutan, segurua da Juanitaren osasuna kalteturik geratu dela.




(20) Otoitza:
Juanita ezkonduko ez dela beste zantzu bat ematen da bertso honetan, non Antonio Mariren arimaren alde otoitz egiten duen Juanitak. Eskontza gabekorik alargunaren irudia eskaintzen digu bertsolariak.




(21) Elkarrekin:
Juanita ezkonduko ez dela beste bigarren zantzu bat ematen da azken bertsoan, non amorante biak elkarrekin irudikatzen dituen bertsolariak. Bukatu aurretik, sinadura gisa, bertsolariak bere izena aipatzen du.

                        Hitzak: Sebero Iturrino
                        Musika: Herrikoia


Mariñeluarekin enamoratua | Markesaren alaba abestia Tadusak taldearen ahotsean

 

iruzkinik ez:

Argitaratu iruzkina